Zrozumieć dziecko

Zrozumieć dziecko, czyli zrozumieć jego reakcje, zachowania i stany emocjonalne. Poniżej przedstawiamy krótką charakterystykę zachowań dziecka w zależności od wieku.

Pierwszy rok życia

Pierwsze przejawy emocji u niemowlęcia są związane z jego potrzebami fizjologicznymi. Małe dziecko odczuwa spokój, gdy nic mu nie dolega, a jego potrzeby są zaspokojone, lub niepokój ( okazywany w różny sposób), gdy w jakiejkolwiek sferze odczuwa dyskomfort.
Dziecko komunikuje to, co czuje w sposób niewerbalny, poprzez płacz, ruchy ciała, napięcie mięśni, ale przede wszystkim mimikę.
Dziecko w 1 miesia?cu wyraz?a mimicznie (us?miechem) takie stany emocjonalne jak rados?c? czy zadowolenie, w 3 – 4 miesia?cu wyraz?a złos?c? i smutek, w 7 miesia?cu – strach, a pod koniec 1. r. z?. nies?miałos?c? i wstyd.
Dzieci nie potrafią kontrolować swoich stanów emocjonalnych, reakcje występują zaraz po wystąpieniu bodźca, nie są wyciszane, ani odraczane.
Dziecko wyczuwa stany emocjonalne matki i bardzo często to z nimi synchronizuje swój stan. Stwarza to niebezpieczeństwo reakcji kołowych, gdyż niepokój dziecka wzmaga zazwyczaj napięcie matki, a to z kolei rozdrażnia dziecko.
W 3 m. ż. pojawia się tzw. uśmiech społeczny – dziecko uśmiecha się na widok znanych osób, na dźwięk ich mowy.
Około 5 m. ż. niemowlę zaczyna odróżniać osoby znane od nieznajomych, których pojawienie się wywołuje reakcję orientacyjną i postawę wyczekiwania albo strach, manifestowany płaczem lub krzykiem.
Reakcje i stany emocjonalne niemowląt są bardzo krótkotrwałe i zmienne, jednak te emocje, których dziecko częściej doświadcza, łatwiej się utrwalają i decydują o zasadniczej postawie emocjonalnej dziecka ( czy bywa przeważnie pogodne i radosne, czy też niezadowolone, płaczliwe)
Dzieci 7 – 8 miesięczne starają się zwrócić na siebie uwagę przy pomocy gaworzenia i płaczą, gdy osoba, która się nimi zajmuje, przestaje do nich przemawiać.
Dla prawidłowego rozwoju dziecka niezbędne jest przywiązanie. Rozwija się ono od chwili urodzenia, ale wyraz?ne jego przejawy w postaci nieufnos?ci wobec obcych, s?miałos?ci przejawianej u boku opiekuna, czy protestu przeciwko rozstaniu z matka?, obserwowac? można w drugim półroczu 1 r. ż.. Wtedy właśnie może pojawić się reakcja lękowa na nowe sytuacje, nieznane otoczenie. Nowe, nieznane bodźce, które wcześniej wywoływały zaciekawienie, teraz mogą budzić uczucie lęku.

Lęk przed rozstaniem z rodzicem jest naturalnym doświadczeniem, pojawiającym się w rozwoju wszystkich zdrowych dzieci. Najbardziej typowymi momentami, w których taki lęk się pojawia są okresy: ok. 8-go miesiąca życia, 12 miesięcy, a następnie pomiędzy 18 a 36 miesiącem. Zwykle nasila się pomiędzy 2 a 3 rokiem życia.

W wieku niemowle?cym pojawiaja? sie? reakcje na inne dzieci. Pod koniec pierwszego półrocza niemowlę obserwuje inne dziecko i us?miecha sie? do niego. W trzecim kwartale gaworzy do innych dzieci, nas?laduje ruchy rówies?nika, daje zabawke? i reaguje protestem na jej zabranie. Pod koniec 1 r. z?. próbuje zwrócic? na siebie uwage? rówies?nika gaworza?c; złos?ci sie?, gdy rówies?nik się oddala.

 

 

Drugi rok życia

W drugim roku życia (między 12 a 24 miesiącem) pojawia się u dziecka świadomość, że jest kimś innym niż pozostali ludzie, że się od nich różni. Z jednej strony chce być samodzielne, kształtować swoją autonomię i wolną wolę, a z drugiej wciąż potrzebuje opieki i wsparcia. Ten etap znany jest jako czas negatywizmu.
Pojawiają się napady złości i upór, dziecko nieustannie testuje granice wyznaczone przez rodziców. Napady złości odzwierciedlają wewnętrzne konflikty dziecka. Uczucia jego są zmienne, a reakcje gwałtowne.
Dziecko nadal nie potrafi ukrywać swoich emocji. Reakcje następują natychmiast po pojawieniu się bodźca, często bywają do niego niewspółmierne.
Pojawia się wiele nowych uczuć, w tym również negatywnych, co powoduje, że dzieci zwykle źle reagują na rozstanie z matką.
W drugim roku życia dziecko zaczyna zauważać rówieśników jako uczestników wspólnych zdarzeń społecznych. Nie traktuje ich już jak przedmioty, ale nie potrafi jeszcze wchodzić z nimi w relacje.
Dziecko zaczyna naśladować zachowania i reakcje innych, jednak nie bawi się jeszcze wspólnie z innymi.

Trzeci rok dziecka

W trzecim roku życia nastęzrozumiec dziecko porady psychologapuje dalszy rozwój emocjonalny – pojawiają się nowe dla dziecka uczucia, m.in wstydu, poczucia winy, zakłopotania i zazdrości. Ma to ścisły związek z kształtowaniem się poczucia ?ja? oraz świadomości własnej odrębności. Jeśli relacje z matką oraz innymi członkami rodziny są prawidłowe, a potrzeby emocjonalne spełniane, kształtuje się u dziecka pozytywny obraz własnej osoby, co pozwala mu czuć się pewnie wśród rówieśników.
Mimo postępującego rozwoju emocjonalnego, trzyletnie dziecko nadal nie potrafi kontrolować swoich ekspresji.
Większość ?wybuchów? emocjonalnych ma podłoże impulsywne, zwłaszcza w przypadku zachowań negatywnych. W związku z tym, że dziecko nie potrafi jeszcze rozpoznać, a tym samym zwerbalizować powodów, dla których na przykład popchnęło kolegę, nie należy mu zadawać pytania: dlaczego to zrobiłeś? Odpowiedź na nie jest w tym wieku niemożliwa.
Trzeci rok życia przynosi duże zmiany w potrzebach społecznych dziecka. Jest to czas, kiedy postępujące uświadamianie sobie własnej odrębności, a także zdolność psychicznego i fizycznego rozdzielenia się z matką pozwala na wchodzenie w bliższe relacje z rówieśnikami. Grupa zaczyna mieć dla trzylatka coraz większe znaczenie. Będąc w grupie dziecko zaczyna współdziałać – wykonywać tą samą czynność, uczestniczyć w tej samej zabawie tematycznej.

Psycholog Katarzyna Burtna

Zapisz

Zapisz

Zapisz